Porady logopedy

 

 

ROZWÓJ MOWY DZIECKA

Cztery etapy rozwoju mowy w okresie postnatalnym:

  • okres melodii (od urodzenia do 1 roku życia),
  • okres wyrazu (od 1 do 2 roku życia),
  • okres zdania (od 2 do 3 roku życia),
  • okres swoistej mowy dziecięcej (od 3 do 7 roku życia).

Okres melodii (od narodzin do 1 roku życia)

Krzyk - Dziecko komunikuje się z otoczeniem oraz wyraża swoje potrzeby, poprzez płacz i krzyk.

Głużenie - Pojawia się w 2-3 miesiącu życia, niemowlę wydaje różne dźwięki (samogłoski, spółgłoski, grupy spółgłoskowe i samogłoskowe), przebiega jednakowo u wszystkich dzieci, także z głębokim niedosłuchem. Głużeniu towarzyszą nieskoordynowane ruchy ciała i kończyn - występuje wówczas, gdy dziecko jest zadowolone i odprężone.

Gaworzenie - Około 6-7 miesiąca głużenie przekształca się w gaworzenie. Dziecko wydaje dźwięki o charakterze sylab lub przypadkowo dobranych zbitek głosowych. W ten sposób ćwiczy swój słuch, rozpoznaje własne dźwięki. Pod koniec tego okresu pojawiają się pierwsze wyrazy (np. mama, tata, da, am itd.) używane świadomie i adekwatnie do sytuacji.

Przedłużony okres głużenia oraz niewystąpienie gaworzenia należy uznać za niepokojący objaw. Może to sugerować nieprawidłowości w obrębie narządu słuchu, ponieważ dzieci niedosłyszące i niesłyszące nie gaworzą, a głużenie zanika u nich około 18 miesiąca życia. Przyczyną takiego stanu może być przebyta choroba. W takiej sytuacji warto zbadać słuch dziecka oraz udać się do lekarza laryngologa lub foniatry.

Okres wyrazu - (od 1 do 2 roku życia) Dziecko w tym wieku powtarza proste słowa i uczy się kojarzyć dany wyraz z określonym znaczeniem. Stopniowo opanowuje coraz większą liczbę słów. Dzieci w tym wieku często zniekształcają wyrazy. Pierwsze dwuwyrazowe zdania mogą pojawić się pod koniec tego okresu. Rozwój mowy w tym czasie jest bardzo zróżnicowany, dlatego nie porównujmy dzieci. Niektóre dzieci mogą w tym okresie mało mówić i nie powinno nas to niepokoić. Należy zwrócić uwagę na poziom rozumienia mowy oraz reakcje dziecka na bodźce słuchowe. Jeżeli zauważymy, że dziecko nie rozumie poleceń lub nie słyszy prostych słów, to taka sytuacja powinna być dla nas sygnałem by zbadać słuch dziecka lub udać się do logopedy.

Okres zdania - (od 2 do 3 roku życia) Mowa dziecka ulega postępującemu doskonaleniu. Dziecko zaczyna używać zdań pojedynczych. Następnie zdania są wydłużane i wzbogacane o nowe części mowy - czasowniki, przymiotniki i zaimki. Zdania złożone oraz początki mowy opowieściowej są charakterystycznym etapem pod koniec tego okresu. W tym czasie dziecko zniekształca jeszcze artykulację wielu wyrazów jak również używa ich w niewłaściwej formie gramatycznej. Pamiętajmy, aby nasza wymowa była poprawna i staranna, ponieważ dziecko zaczyna utrwalać zasady funkcjonowania języka. Rozmawiając z dzieckiem warto wzbogacać wypowiedzi o nowe słownictwo i różnorodne formy gramatyczne. Podstawowym błędem popełnianym przez opiekunów jest naśladowanie mowy dziecka oraz używanie zdrobnień. Utrwala to błędne wzorce i utrudnia opanowanie prawidłowej budowy wyrazów. W tym okresie może wystąpić u dziecka tzw. jąkanie fizjologiczne. Jest to normalne zjawisko rozwojowe i na ogół w krótkim czasie zanika samoczynnie. Może jednak ulec utrwaleniu na skutek niewłaściwej postawy opiekunów - ich zbytniej koncentracji na mowie dziecka i prób korygowania go. Zapewnijmy dziecku stabilizację emocjonalną oraz uregulowany i spokojny tryb życia.

Okres swoistej mowy dziecięcej - (od 3 do 7 roku życia) mowa dziecka nie jest jeszcze doskonała. Występują kontaminacje (tworzenie wyrazu z 2 - 3 innych, np. słowo ?zakluczyć? oznacza wyrażenie ?zamknąć drzwi?), neologizmy (np. gwiazdarnia, szóstek), przestawianie głosek (metatezy, np. 'kordła'), uproszczenia grup spółgłoskowych, substytucje.

Trzylatek - komunikuje się z otoczeniem za pomocą zdań kilkuwyrazowych. Dziecko powinno wymawiać prawidłowo wszystkie samogłoski( a, o, e, y, i ą, ę) oraz

następujące spółgłoski: (p, pi, b, bi, m, mi, n, ń, f, fi, w, wi, t, d, n, l, li, ł, j, k, ki, g, gi, h, hi, ś, ź, ć, dź).

Głoski s, z, c, dz zaczynają być wymawiane prawidłowo, chociaż bywają jeszcze artykułowane jako ś, ź, ć, dź.

Podobnie głoski pojawiające się jako ostatnie w wymowie dziecka: sz, ż, cz, dż są zastępowane przez ś, ź, ć, dź lub przez s, z, c, dz. Głoska r, jest wymawiana jako j, lub l.

Czterolatek - wypowiada się wybiegając poza aktualnie przeżywaną sytuację. Dziecko potrafi opowiadać o przeszłości i o przyszłości. Głoski s, z, c, dz powinny już brzmieć twardo i być wymawiane niemal "zamkniętymi" zębami. Mogą pojawić się już głoski sz, ż, cz, dż, ale ich wymowa jako s, z, c, dz oraz wymowa głoski r jako l w tym okresie jest jeszcze zgodna z normą.

Pięciolatek - potrafi opowiedzieć o przebiegu jakiegoś wydarzenia w sposób chronologiczny z uwzględnieniem zależności  przyczynowo - skutkowych. Dziecko prawidłowo wymawia głoski sz, ż, cz, dż, natomiast głoska r może być jeszcze zastępowana głoską l. Może pojawić się czasami zamiana głoski l na r.

Sześciolatek - proces rozwoju języka trwa nadal, jednak w tym wieku dziecko powinno już wymawiać wszystkie głoski prawidłowo.

Należy zwrócić uwagę by dziecko prawidłowo wymawiało wszystkie głoski przed rozpoczęciem nauki szkolnej, gdyż wada wymowy może być przyczyną poważnych problemów szkolnych, zwłaszcza prawidłowego opanowania nauki czytania i pisania. Pamiętajmy, aby nie porównywać dzieci między sobą. Każde dziecko rozwija się indywidualnie i w swoim własnym tempie. Należy jednak obserwować nasze dzieci by móc zareagować, kiedy zauważymy coś niepokojącego.